Mất cân bằng nội tiết tố nữ có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực tới cả thể chất lẫn tinh thần, và một trong số đó là gây suy nhược thần kinh. Vậy suy nhược thần kinh là gì? Có nguy hiểm không? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!
Mục lục
Thế nào là suy nhược thần kinh?
Suy nhược thần kinh (Neurasthenia) là khái niệm được bác sĩ thần kinh học G.M. Beard đưa ra từ thế kỷ 19. Thuật ngữ này dùng để mô tả tình trạng cơ thể và tinh thần mệt mỏi kéo dài, kèm theo các biểu hiện như lo âu, đau đầu, đau nhức thần kinh, suy nhược, giảm năng lượng và tâm trạng trầm buồn. Nguyên nhân khi đó được cho là do hệ thần kinh trung ương bị quá tải và cạn kiệt năng lượng, thường liên quan đến áp lực cuộc sống và công việc.
Hiện nay, suy nhược thần kinh không còn được xem là một chẩn đoán y khoa chính thức. Tuy vậy, thuật ngữ này vẫn được sử dụng phổ biến để chỉ trạng thái căng thẳng thể chất và tinh thần kéo dài, khiến người bệnh khó thích nghi, giảm khả năng làm việc, học tập và sinh hoạt bình thường.
Nhận diện
Suy nhược thần kinh không có triệu chứng đặc hiệu cố định. Biểu hiện ở mỗi người có thể khác nhau, tùy vào tình trạng sức khỏe nền và cách cơ thể phản ứng với căng thẳng. Điểm chung dễ nhận thấy là các triệu chứng kéo dài, mức độ nặng và làm suy giảm rõ rệt khả năng sinh hoạt, làm việc hằng ngày.
Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp giúp nhận diện tình trạng suy nhược thần kinh:
Biểu hiện tâm lý – cảm xúc:
- Lo âu, buồn chán, dễ khóc, cáu gắt
- Cảm giác bất lực, tuyệt vọng, tự ti
- Thiếu động lực, thờ ơ với mọi việc xung quanh
- Rút lui, né tránh giao tiếp xã hội
- Có ý nghĩ tiêu cực, thậm chí nghĩ đến tự làm hại bản thân
Biểu hiện thể chất:
- Mệt mỏi kéo dài cả về thể chất lẫn tinh thần
- Đau nhức cơ thể không rõ nguyên nhân
- Căng cơ, dễ kích động, run rẩy
- Ngủ quá ít hoặc ngủ quá nhiều
- Dễ ốm, vết thương lâu lành
- Thay đổi cảm giác thèm ăn, sụt hoặc tăng cân
- Rối loạn tiêu hóa
Biểu hiện nhận thức, hành vi:
- Giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, suy nghĩ chậm
- Nói chậm, vận động chậm hơn bình thường
- Khó hòa hợp, thiếu kiên nhẫn với người khác
- Giảm hoặc mất hứng thú tình dục
Dấu hiệu liên quan đến stress sinh lý:
- Khô miệng, đổ mồ hôi dù không căng thẳng rõ ràng
- Tim đập nhanh, rối loạn nhịp tim
Ngoài ra, một số trường hợp nặng có thể xuất hiện ảo giác, hoang tưởng, suy giảm khả năng phán đoán.
Lưu ý: Không phải ai cũng có đầy đủ các dấu hiệu trên. Triệu chứng và mức độ nặng nhẹ phụ thuộc vào nguyên nhân và thể trạng của từng người. Nếu các biểu hiện kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa để đánh giá chính xác.
Vì sao mất cân bằng nội tiết có thể gây suy nhược thần kinh?
Suy nhược thần kinh thường xuất hiện khi cơ thể phải chịu căng thẳng kéo dài vượt quá khả năng thích nghi, như áp lực công việc, mâu thuẫn gia đình, mất mát, bệnh mạn tính hay biến cố lớn trong cuộc sống. Một trong những yếu tố khiến cơ thể khó “chống đỡ” với stress chính là mất cân bằng nội tiết tố nữ.
Về mặt sinh học, cortisol – còn gọi là hormone căng thẳng – do tuyến thượng thận tiết ra, giúp cơ thể phản ứng và thích nghi với stress. Bình thường, cortisol sẽ tăng khi căng thẳng và giảm trở lại khi stress qua đi.
Tuy nhiên, khi estrogen và progesterone mất cân bằng, quá trình điều hòa cortisol sẽ bị rối loạn:
- Thiếu estrogen hoặc progesterone: cơ thể khó sản xuất đủ cortisol cần thiết, làm giảm khả năng thích nghi với stress. Hệ quả là dễ mệt mỏi, suy kiệt tinh thần, lo âu kéo dài.
- Estrogen quá cao: có thể làm cortisol tăng kéo dài, khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái “báo động”, dẫn đến căng thẳng mãn tính, mất ngủ, hồi hộp, suy nhược thần kinh.
Tóm lại, mất cân bằng nội tiết tố nữ làm rối loạn trục thần kinh – nội tiết – thượng thận, khiến cơ thể phản ứng kém hiệu quả với stress và làm tăng nguy cơ suy nhược thần kinh.
Xem thêm: Làm thế nào để bổ sung estrogen và progesterone
Suy nhược thần kinh có nguy hiểm không?
Suy nhược thần kinh không được xếp là một bệnh tâm thần cụ thể, nhưng đây là một cuộc khủng hoảng sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đồng thời đến tinh thần và thể chất. Tình trạng này thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng có thể khiến người bệnh kiệt quệ, hoảng sợ và suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.
Khi suy nhược thần kinh xảy ra, bạn có thể rơi vào trạng thái căng thẳng dữ dội, lo âu kéo dài, sợ hãi, mất kiểm soát cảm xúc, cảm giác không còn đủ khả năng đối mặt với các vấn đề hằng ngày. Điều này khiến bạn khó làm việc, học tập, chăm sóc gia đình hay duy trì sinh hoạt bình thường.
Đáng lưu ý, suy nhược thần kinh có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của các rối loạn tâm lý nghiêm trọng hơn như trầm cảm, rối loạn lo âu nếu không được nhận diện và can thiệp kịp thời.
Vì vậy, không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng suy nhược thần kinh. Việc thăm khám, nghỉ ngơi và điều chỉnh kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa những ảnh hưởng do tình trạng này gây ra.
Có thể bạn cũng đang rơi vào giai đoạn mãn kinh, tìm hiểu thêm: Tâm lý tiền mãn kinh
Nên làm gì?
Khi xuất hiện các dấu hiệu suy nhược thần kinh, bạn nên đi khám bác sĩ sớm để được đánh giá và can thiệp kịp thời. Nếu người thân hoặc bạn bè có biểu hiện căng thẳng nghiêm trọng, hãy động viên và hỗ trợ họ đi khám, thậm chí đồng hành cùng họ.
Sau khi thăm khám, bác sĩ có thể giới thiệu bạn tới bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Với trường hợp nặng, điều trị nội trú ngắn hạn có thể được cân nhắc.
Kế hoạch điều trị thường là sự kết hợp của nhiều biện pháp, bao gồm:
- Dùng thuốc theo chỉ định (nếu cần)
- Trị liệu tâm lý
- Ăn uống lành mạnh, đủ chất
- Tập thể dục nhẹ nhàng khoảng 150 phút/tuần
- Thực hành thở sâu, thiền, thư giãn
- Massage, xoa bóp
- Sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý, giảm áp lực công việc
- Dành thời gian ngoài trời, làm việc mình yêu thích
- Chia sẻ cảm xúc với gia đình, bạn bè
- Duy trì lịch sinh hoạt đều đặn (ngủ – ăn – vận động)
- Cải thiện chất lượng giấc ngủ
- Hạn chế caffeine, rượu bia; tránh thuốc lá và chất kích thích
Việc can thiệp sớm và điều chỉnh lối sống toàn diện đóng vai trò quan trọng giúp phục hồi tinh thần và ngăn ngừa tái phát.
Phòng tránh suy nhược thần kinh bằng cách nào?
Không thể phòng tránh hoàn toàn suy nhược thần kinh, nhưng một lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm nguy cơ mắc và hạn chế mức độ nghiêm trọng. Bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Tập thể dục đều đặn ít nhất 3 lần/tuần, đơn giản như đi bộ 30 phút mỗi ngày
- Tránh rượu bia, ma túy và các chất kích thích gây áp lực cho hệ thần kinh
- Ngủ đủ giấc, duy trì 6 – 8 giờ ngủ chất lượng mỗi đêm
- Thực hành thư giãn hằng ngày: thở sâu, thiền, yoga nhẹ
- Quản lý căng thẳng tốt hơn: làm việc vừa sức, nghỉ giải lao hợp lý, sắp xếp sinh hoạt khoa học
- Ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng và uống đủ nước mỗi ngày
Duy trì những thói quen này không chỉ giúp phòng ngừa suy nhược thần kinh mà còn nâng cao sức khỏe tinh thần và thể chất lâu dài.
Lời khuyên
Suy nhược thần kinh có thể điều trị và không kéo dài vĩnh viễn. Điều quan trọng là bạn cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ, phối hợp các phương pháp điều trị như dùng thuốc (nếu cần), tập luyện thư giãn và điều chỉnh lối sống khoa học. Khi có thắc mắc, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phương án phù hợp nhất.
Sau khi hồi phục, bạn nên duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý và tập thể dục đều đặn để hạn chế nguy cơ tái phát.
Đặc biệt, phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh cần quan tâm hơn đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Việc chủ động trang bị kiến thức từ các nguồn uy tín sẽ giúp bạn hiểu rõ những thay đổi của cơ thể và bảo vệ sức khỏe một cách hiệu quả hơn.
Đọc để hiểu hơn về những: Mệt mỏi tiền mãn kinh
"Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng liên hệ Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể."
